Αστερισμοί

stars1

Σαν πρόσκοπος θα βρεθείς πολλές φορές κατασκηνωμένος στο ύπαιθρο το βράδυ. Τίποτε δεν μπορεί να συγκριθεί με την ομορφιά των άστρων που λάμπουν σε έναν ξεκάθαρο ουρανό. Νοιώθεις το μεγαλείο της φύσης, την παντοδυναμία του Θεού, πόσο μικρός είσαι και πόσα λίγα ξέρεις γι’ αυτό που σε περιτριγυρίζει, το Σύμπαν.

Ανάμεσα στα εκατομμύρια άστρα που λάμπουν στο στερέωμα υπάρχουν μερικά που φαίνονται να σχηματίζουν διάφορα σχήματα. Αυτά οι άνθρωποι τα ονόμασαν αστερισμούς, τους έδωσαν ονόματα της Μυθολογίας και έπλασαν διάφορες ιστορίες. Όλα αυτά τα άστρα και οι αστερισμοί μαζί με τον δικό μας, τη Γη, περιστρέφονται καθορίζοντας την ώρα, την εποχή και βοηθούν στον προσανατολισμό μας.

stars6

Μεγάλη Άρκτος

Ένας από τους αστερισμούς που μπορούμε πολύ εύκολα να εντοπίσουμε στο στερέωμα είναι η Μεγάλη Άρκτος. Μοιάζει με τετράγωνο τηγάνι με χερούλι. Τέσσερα αστέρια αποτελούν το τηγάνι και άλλα τρία το χερούλι, την ουρά. Μια μικρή διόρθωση όμως: το δεύτερο αστέρι της ουράς, αν βλέπεις καλά, αποτελούν δύο αστέρια, το ένα κοντά στο άλλο. Οι ερυθρόδερμοι που ονόμασαν τα δύο αυτά αστέρια Σκουώ και Παπούζ, τα χρησιμοποιούσαν για τη διάγνωση της όρασης των παιδιών. Ο αστερισμός της Μεγάλης Άρκτου αποτελείται από 128 άστρα αλλά μόνο αυτά που αναφέραμε είναι ορατά.

Κατά τη μυθολογία η Ήρα για να εκδικηθεί τη βασιλοπούλα Καλλίστη που είχε σχέσεις με τον Δία και απόκτησε μαζί του ένα παιδί, τον Αρκάδα, τη μεταμόρφωσε σε αρκούδα. Μια μέρα καθώς κυνηγούσε στο δάσος ο Αρκάδας, τον συνάντησε η αρκούδα μητέρα του και προσπάθησε να τον αγκαλιάσει. Εκείνος όμως νόμισε πως του επιτίθετο και ετοιμάστηκε να τη σκοτώσει. Επενέβηκε τότε ο Δίας για να μη γίνει ο γιος του μητροκτόνος και τους έκανε και τους δύο αστερισμούς. Η Ήρα και πάλι θύμωσε και τους καταράστηκε να μη ξεκουραστούν ποτέ δύοντας στον Ωκεανό, γι’ αυτό δικαιολογείται το γεγονός ότι δεν δύουν ποτέ.

stars2

Αν προεκτείνουμε πέντε φορές την απόσταση των δύο αστεριών που βρίσκονται στην πλευρά απέναντι από την πλευρά που αρχίζει η ουρά της Μεγάλης Άρκτου, βρίσκουμε τον Πολικό Αστέρα στην ουρά ενός άλλου αστερισμού όμοιου με τη Μεγάλη Άρκτο αλλά μικρότερου σε μέγεθος και ανεστραμμένου την Μικρή Άρκτο.

stars7

Εύρεση Πολικού Αστέρα – Μικρής Άρκτου

Ανάμεσα στις δύο Άρκτους βρίσκεται ο αστερισμός του Δράκοντα που τον αποτελούν μια σειρά από άστρα που λάμπουν αμυδρότερα και παριστάνουν το δράκοντα που φύλαγε τον κήπο των Εσπερίδων.

stars8

Ο αστερισμός του Δράκοντα

Εάν κοιτάζοντας τον Πολικό Αστέρα φέρουμε μια νοητή γραμμή προς τα κάτω, το σημείο που θα αγγίξει τη Γη μας δείχνει τον πραγματικό Βορρά και μας βοηθά να προσανατολισθούμε.

Ο Πολικός Αστέρας είναι το μοναδικό αστέρι που άσχετα με την εποχή ή την χώρα μένει πάντα στην ίδια περίπου θέση πάνω από τον Βόρειο Πόλο, από τον οποίο πήρε και το όνομα του από τον οποίο απέχει μόνο 1 μοίρα και πέντε λεπτά.

Αν συνεχίσεις τη γραμμή που χάραξες από την Μεγάλη Άρκτο προς τον Πολικό Αστέρα και καλύψεις απόσταση ίση περίπου με την προηγούμενη, φθάνεις σε ένα άλλο αστερισμό την Κασσιόπη που μοιάζει με ένα Μ, Σ ή W ανάλογα με την ώρα ή την εποχή. Παριστά τον θρόνο της βασίλισσας Κασσιόπης. Στο μέσο της απόστασης είναι και ο αστερισμός που έχει το όνομα του άντρα της, βασιλιά Κηφέα. Σύμφωνα με τη μυθολογία η Κασσιόπη προκάλεσε την οργή του Ποσειδώνα όταν καυχήθηκε πως είναι πιο όμορφη από τις νύμφες του, τις Νηρηίδες.

stars9

Κασσιόπη και Κηφέας

Όπως είπαμε και πιο πάνω η θέση των αστεριών και των αστερισμών στο στερέωμα αλλάζει ανάλογα με την ώρα και την εποχή.

Με τη σειρά κοιτάζοντας προς Βορρά βλέπουμε τον Λέοντα που παριστά το λιοντάρι της Νεμέας που σκοτώθηκε ο Ηρακλής.

stars10

Ο αστερισμός του Λέοντα

Εάν θέλεις μπορείς να εγκαταστήσεις στον υπολογιστή σου ένα πολύ δημοφιλές πρόγραμμα, το Stellarium, για να εξοικειωθείς περισσότερο με τους αστερισμούς.

Και για τους φανατικούς του είδους η συνέχεια…

Ακολουθούν ο αστερισμός της Μεγάλης Άρκτου με βασικό αστέρι τον Mizar, τον Δράκοντα, της Μικρής Άρκτου με τον Πολικό Αστέρα (Polaris) στο άκρο της ουράς του Κηφέα και ο αστερισμός της Λύρας με πιο λαμπρό αστέρι τον Βέγα. Παριστά την λύρα του Ορφέα. Κάτω από την Λύρα είναι ο αστερισμός του Κύκνου που μοιάζει με σταυρό. Κάτω από τον αστερισμό του Κηφέα που παριστά, όπως είπαμε τον Βασιλιά της Αιθιοπίας, και σύζυγο της Κασσιόπης Κηφέα, είναι ο αστερισμός της Κασσιόπης και αριστερά της κατά σειρά οι αστερισμοί του Περσέα, του Ηνίοχου και των Διδύμων με τα δυο λαμπρά αστέρια του τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη που έμειναν φίλοι μέχρι τον θάνατο.

stars5Κοιτάζοντας τώρα προς το Νότο βλέπουμε κατά σειρά δίπλα στη Λύρα τον αστερισμό του Ηρακλή και πιο δεξιά τον Βοώτη με πιο λαμπρό αστέρι τον Αρκτούρο. Ο Βοώτης παριστά τον βοσκό που φυλάει τα 7 βόδια του. Ακριβώς από κάτω είναι ο αστερισμός του Βορείου Στέφανου και συμβολίζει το στεφάνι που χάρισε ο Θησέας στην Αριάδνη όταν τον βοήθησε να βγει από τον Λαβύρινθο. Το πιο λαμπρό του αστέρι είναι ο Μαργαρίτης. Δίπλα βρίσκεται ο αστερισμός της Βερενίκης και πιο κάτω ο αστερισμός της Παρθένου που παριστά την Περσεφόνη την κόρη της Θεάς του Άδη της Δήμητρας. Το πιο λαμπρό αστέρι είναι ο Στάχυς. Στα δεξιά του Στάχυ βρίσκεται ο αστερισμός του Κόρακα που συμβολίζει το πουλί του Απόλλωνα Αριστερά του Στάχυ είναι ο αστερισμός του Ζυγού, ο αστερισμός του Οφιούχου που παριστά τον Ασκληπιό τον πατέρα της Ιατρικής που κρατά τον αστερισμό του Όφη, σύμβολο της ιατρικής. Λίγο πιο κάτω είναι ο αστερισμός του Σκορπιού με πιο λαμπρό αστέρι του τον Αντάη που είναι 400 φορές πιο μεγάλος από τον Ήλιο. Παριστά το Τέρας που τρόμαξε τον Φαέθοντα όταν οδηγούσε το άρμα του Ήλιου. Στα αριστερά του Σκορπιού είναι ο Τοξότης που τον σημαδεύει γιατί δάγκασε και σκότωσε τον Ωρίωνα. Τέλος πάνω από τον Τοξότη βρίσκεται ο αστερισμός του Αετού με πιο λαμπρό αστέρι τον Αλτάϊρ που βρίσκεται κάπου 16 χρόνια φωτός μακριά μας.

stars4Το σκηνικό στον χειμωνιάτικο ουρανό αλλάζει κάπως. Κοιτάζοντας προς Βορρά η Κασσιόπη με τον Περσέα και τον Ηνίοχο ανεβαίνουν ψηλά για να δώσουν τη θέση τους στη Μικρή και τη Μεγάλη Άρκτο, τον Δράκοντα, τον Λέοντα και τη Λύρα. Είναι σαν να στράφηκαν όλα. Κοιτάζοντας τώρα προς το Νότο βλέπουμε και άλλους αστερισμούς. Τη θέση του Τοξότη πήρε ο Μέγας Κύων και ακριβώς από πάνω του ο Μικρός Κύων. Συμβολίζουν τους σκύλους του Ωρίωνα. Το πιο λαμπρό αστέρι του Μεγάλου Κύωνα είναι ο Σείρος και του Μικρού Κύωνα ο Προκύων. Στα δεξιά του όπως είπαμε είναι ο Ωρίων ο αγαπητός της Άρτεμης. Παρουσιάζεται το Φθινόπωρο και τα πιο λαμπρά του αστέρια είναι ο Ρίγκελ στο κάτω μέρος και ο Μπελτεγκέλ στο άνω. Στη μέση βρίσκονται τρία αστέρια που παριστούν τη ζωή του από την οποία κρέμονται τρία άλλα που παριστούν το σπαθί του. Η προέκταση της γραμμής του σπαθιού μας δείχνει το Νότο. Δεξιά του Ωρίωνα είναι το Κήτος που παριστά τη φάλαινα που έστειλε ο Ποσειδώνας για να καταστρέψει την χώρα του Κηφέα. Πάνω από το Κήτος στα δεξιά είναι ο αστερισμός των Ιχθύων και στα αριστερά ο αστερισμός του Ταύρου που παριστά τον Δία όταν μεταμορφώθηκε σε ταύρο για να κλέψει την Ευρώπη από τη χώρα των Φοινίκων και να τη φέρει στην Κρήτη. Το πιο λαμπρό του αστέρι είναι ο Αλτεμπαράν. Ακριβώς πάνω από το Κήτος δεξιά του ταύρου είναι οι Πλειάδες (Πούλια) που αποτελούνται από πολλά άστρα, εφτά από τα οποία είναι πιο λαμπερά και παριστούν τις εφτά κόρες του Άτλαντα. Δεξιά του Κήτους κάτω από τους Ιχθείς ο αστερισμός του Υδροχόου και πάνω από τους Ιχθείς ο αστερισμός του Πήγασου, του φτερωτού αλόγου της αρχαιότητας που τρέφονταν με φλόγες και που σύμφωνα με την παράδοση γεννήθηκε από το αίμα που χύθηκε όταν ο Περσέας σκότωσε τη μέδουσα Γοργώ. Δίπλα του ο αστερισμός της Ανδρομέδας κόρης της Κασσιόπης και του Κηφέα. Ο αστερισμός της Ανδρομέδας βρίσκεται μεταξύ του Πήγασου και του Περσέα. Πάνω από τους Ιχθύες και δίπλα στους Πλειάδες είναι ο αστερισμός του Κριού.

stars3Πάνω στο στερέωμα από τη μία άκρη στην άλλη με κατεύθυνση από ΒΑ προς ΝΔ εκτείνεται μια άσπρη στενή λουρίδα που την αποτελούν δισεκατομμύρια αστέρια σε αποστάσεις που δεν μπορούμε να τις μετρήσουμε. Κατά τη μυθολογία είναι το γάλα της Θεάς Ήρας που χύθηκε καθώς έσπρωξε τον Ηρακλή που τον έφερε ο Ερμής να θηλάσει για να γίνει αθάνατος.

Πολλές φορές θα δεις αστέρια να πέφτουν. Αυτά λέγονται Διάττοντες Αστέρες. Άλλα πάλι κάνουν την εμφάνισή τους σαν επισκέπτες από το άπειρο. Αυτά λέγονται κομήτες. Πιο γνωστός είναι ο κομήτης του Χάλλεϋ που μας επισκέπτεται κάθε 76 χρόνια. Φάνηκε για τελευταία φορά το 1986 και θα ξαναφανεί το 2062.